Antony and the Johnsons (Αθήνα 29/06/2009)

Λευκοντυμένη σκιά ανάμεσα στα όργανα της Συμφωνικής Ορχήστρας της ΕΡΤ δικαίωσε την ανθρώπινη ύπαρξη ως ποίηση με τη φωνή της.

Ένα εκστασιασμένο κοινό μπροστά στο «Κατάφωρο Φως».

Ο δονούμενος χορός του μέσα στο κλάμα μας, μια τελετουργία χαρμολύπης, η κάθαρση των συναισθημάτων σε δημόσια θέα.

 Ο πρώτος εαυτός του Πανανθρώπου.

Ένα άφυλο παιδί, σε μία κούνια επάνω, του θανάτου τραγουδά το σκοπό.

Μας ξεγεννά στη λίμνη της αγάπης.

Όλα τέλειωσαν τώρα. Χαμογέλα.

(Όσοι ήταν εκεί ξέρουν.)

Δείτε κι εδώ κι εδώ

Ανάμεσα στα καινούργια τραγούδια του δίσκου The Crying Light, ακούσαμε και το

Cripple and Starfish

Εδώ

Mr. Muscle forcing bursting
Stingy thingy into little me, me, me
But just “ripple” said the cripple
As my jaw dropped to the ground
Smile smile

It’s true I always wanted love to be
Hurtful
And it’s true I always wanted love to be
Filled with pain
And bruises

Yes, so Cripple-Pig was happy
Screamed’ “I just compeletely love you!
And there’s no rhyme or reason
I’m changing like the seasons
Watch! I’ll even cut off my finger
It will grow back like a Starfish!
It will grow back like a Starfish!
It will grow back like a Starfish!”

Mr. Muscle, gazing boredly
And he checking time did punch me
And I sighed and bleeded like a windfall
Happy bleedy, happy bruisy

I am very happy
So please hit me
I am very happy
So please hurt me

I am very happy
So please hit me
I am very, very happy
So come on, hurt me

I’ll grow back like a Starfish
Like a Starfish…

Ο κος Μπρατσαράς διεισδύει με φόρα
μια σταλιά μαραφέτι μέσα σε μένα, σε μένα, σε μένα που ’μαι μια σταλιά
Μόνο μια «προσπάθεια» είπε ο σακάτης
Την ώρα που μου έπεφτε το σαγόνι
Χαμογέλα χαμογέλα
Είναι αλήθεια πως πάντα ήθελα η αγάπη να είναι οδυνηρή
κι είναι αλήθεια πως πάντα ήθελα η αγάπη να είναι γεμάτη πόνο
και μώλωπες
Ναι,
κι έτσι το σακάτικο γουρούνι ήταν ευτυχισμένο
Τσίριξε: «Σ’ αγαπάω ολοκληρωτικά!
Και δεν υπάρχει κανένας λόγος
Που αλλάζω σαν τα εποχές
Κοίτα!
Κι αν ακόμη κόψω το δαχτυλάκι μου
Θα φυτρώσει πάλι όπως του αστερία
Θα φυτρώσει πάλι όπως του αστερία
Θα φυτρώσει πάλι όπως του αστερία
Ο κ. Μπρατσαράς , χαζεύει ανιαρά
Και καθώς περνούσε την ώρα του μου έδωσε μία γροθιά
Κι εγώ αναστέναξα και μάτωσα αναπάντεχα
Ευτυχισμένα ματωμένος,
ευτυχισμένα μωλωπισμένος

Είμαι πολύ ευτυχισμένος
Γι’ αυτό σε παρακαλώ χτύπα με
Είμαι πολύ ευτυχισμένος
Γι’ αυτό σε παρακαλώ πλήγωσέ με

Είμαι πολύ ευτυχισμένος
Γι’ αυτό σε παρακαλώ χτύπα με
Είμαι πολύ, πολύ ευτυχισμένος
Γι’ αυτό έλα, χτύπα με

Θα φυτρώσω πάλι όπως ο αστερίας
Όπως ο αστερίας…

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: ΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ

“‘Ενα τραγούδι για το φεγγάρι”

Πρώτα της έτεινε το χέρι. Ήταν η μέρα ηλιόλουστη κι οι αντιστάσεις της έγιναν καπνός, ιερός καπνός. Πυθία. Ερχόταν —νόμιζε— ο έρωτας. Ή μάλλον ήταν έρωτας. Ή μάλλον ήταν ερωτευμένη. Ή μάλλον ήταν κάποια σαν τη Ζαν του Μοντιλιάνι. Θα θυσίαζε τα πάντα στο βωμό τού Έρωτος, στην ιδέα τού φτερωτού Έρωτος, τίποτ’ άλλο δεν θα ’ταν από ’νας σε κυοφορία αμνός, μονάχα ολίγον αυτόχειρ, ήταν βεβαίως ολίγον αυτόχειρ, γενναιόδωρη ωστόσο αυτόχειρ, τα πάντα θα τα θυσίαζε.

Το μεγαλύτερο ψέμα το ’χεις πει στον εαυτό σου.

Χέρι ταχυδακτυλουργού. Ιερή χειρονομία, ιερή αύρα που ξεπηδά λευκός καπνός απ’ το σκοτάδι, το δυσερμήνευτο ήταν, που μόνο κάποιος ποιητής της ζωής ή κάποιος ποιητής από ζωή μπορεί να αισθανθεί. Θέλω να πω, ο έρωτας είν’ αυτό που είναι, επειδή υπάρχει κάποιος άλλος, κάποιος σπουδαίος άλλος, να τ’ αναγνωρίσει, ο έρωτας δέσμιος, δέσμιος του βλέμματος, και ο έρωτας, όσο ηλίθια φευγάτος κι αν είναι, αυτό τουλάχιστον το γνωρίζει: είναι επιδειξιμανής και φαινομενολάτρης. (Εδώ, ολάκερος κόσμος είν’ ανύπαρκτος, αν δεν τον βλέπεις.) Όσο πιο ποιητικό το βλέμμα (ας πούμε πιο ιδεαλιστικό), τόσο πιο εύκολα αφήνεται στον έρωτα, στην ιδέα του, και τόσο ο έρωτάς του γίνεται ένθεη μανία: εστιάζει πολύ, πολύ σε κάτι, ώστε απ’ τον πολύ καπνό    

Πια τίποτα δεν βλέπεις.                       .

Η Πυθία πιωμένη.  Με κόρη ματιού που διαστέλλεται, είν’ έτοιμη να εκραγεί η κόρη, στομάχι χρήστη πάει να σκάσει. Έχεις σκάσει. «Έστι δίκης οφθαλμός ός τα Πανθ ’ορά». Σκασμένη, κροτίδα σκασμένη, η δικαιοσύνη: εισβολές, χρέη, ορφάνια, έγκλημα, δημόσια ελλείμματα, σπασμωδικές ανταρσίες μα συνολική απραγία, μικροπρεπείς ίντριγκες, σε μεγέθυνση το στήθος κτλ. κτλ. κτλ. Εμένα, το λοιπόν, η γλώσσα μου κολλάει. Θα ’ναι απ’ το πολύ το μαύρο. Εκείνος ο μαύρος. Κι έρχεται σκέτο σαρδόνιο σαρδάμ.

Καλέ μου Παλαιστίνιε, έχεις ένα χέρι, μου ζητάς και δεύτερο;

Ο έρωτας όμως τίποτα δεν ζητάει. Κρασοπότηρο κρατάει και σ’ το χαρίζει το χέρι ο έρωτας. Πρέπει να πεις το ναι, να πιεις το ναι, αλλιώς τα ’φαγες ή σ’ έφαγαν όλα τούτα τά «και τα λοιπά». Δεν ποθείς άραγε λάγνα ό,τι σε φέρνει σε κατάσταση ανεύθυνης αχρησίας; (Άπλωσε απλώς απρεπώς, απλανή αχρηστοχέρη, χέρι!) And keep walking, you dude keep flying, fly, Ζαν, αλά αραβιστάν κι αυτοπυρπολίσου, μια μαγεμένη είσαι μαγισσούλα, σαβουριασμένη είσαι από ’να σκουπόξυλο. Θα φάει, θα κοιμηθεί, θα ταξιδέψει — η φανταστική πραγματικότης ένα φλογερό Πανόραμα. Απ’ τον καπνό στις φλόγες, αλλιώς  

Όπιο.

Επιεικής θρησκεία εναλλακτική εποχή New Age. Οι φυλακισμένοι αντιδρούν επιτέλους, επιτέλους τα παιδιά τούς κάδους καίνε, ο δικομματισμός επιτέλους γίνεται μονοκόμματος, επιτέλους επέρχεται στα φύλα ισότητα (αυτό δεν ήθελες;), επιτέλους, επιτέλους, θέλω να πω, όλοι τώρα θα δουλεύουμε και θα δουλευόμαστε ισόχρονα (και η ηλικία θνησιμότητας σταδιακά θα εξισωθεί). Τώρα πια κανείς δεν θα  καταναλώνει αλόγιστα μέσω Visa. Με όλη τη λογική του θα μπορεί να κατακάψει με Visma.

Δεν θα πάρεις, λες όχι;

Darling, «The New Age is only a Decrepit Old Age». Λοιπόν

Αφέσου, τώρα που ο χρόνος λιγοστεύει. 

Αφέσου σ’ όποιον σου τείνει ένα χέρι. 

Το χέρι χάσκει εκκρεμές,                   σε υπνωτίζει.

Αφέσου στ’ αφιόνι.

Πρώτα σου το τείνει το χέρι. Αν δεν αυτοπυρποληθείς, το χέρι σε στραγγαλίζει.  

Κατά βάθος, αγάπη μου, σε ήθελα από πάντα, πάντα στραγγαλισμένη.  

Κάποιον εφιάλτη πρέπει να ζούμε εσύ κι εγώ. Στεκόμαστε μ’ εξαντλημένα επιχειρήματα και υποτροπιασμένο ύφος.

Έτσι είν’ οι σύγχρονοι ερωτευμένοι

επί του τέλους. Προτού το χέρι σου κοπεί, αυθαδιάζει, στην καλύτερη θ’ αυθαδιάσει, με το δίκιο τής πυγμής του: Όπως τον ηγέτη του ο λαός, έτσι κι εσύ εμένα είχες επιλέξει                    

λοιπόν, σκασμένε, τι κάνεις, τι κάνεις, έι σκασμένη, τι κάνεις επιτέλους

από Έρωτα;

  

«η σκλαβιά –σωστά- πίκρες οπόχει

ελάτε όλοι και κάντε

το σταυρό σας

(ένας σταυρός ποτέ

δεν πάει χαμένος)

κυττάξτε

αλλά κυττάχτε γρήγορα:

δύει το φεγγάρι»

                                                                                               Νίκος Εγγονόπουλος

 

 

Δημοσιευμένο στο τεύχος “Έρως” (αρ. 18) του περιοδικού (δε)κατα

Όταν οι λέξεις δεν γεννάνε ρομπότ με φουστανάκι

Βαγγέλης Μπέκας, Το 13ο υπόγειο, εκδόσεις Μπαρτζουλιάνος, Αθήνα 2009, σ. 256

 

Το μυθιστόρημα

Τι γίνεται όταν τ’ ανοιγοκλείσιμο των βλεφάρων αποτελεί ένα απλώς διαλειμματάκι ανάμεσα στ’ όνειρο και την πραγματικότητα και ό,τι απομένει απ’ τον κόσμο γίνεται όραμα διαφυγής απ’ αυτόν; Πού ξεκινά και πού τελειώνει η ονειροπόληση για την οποία μας προετοιμάζει το μότο του 13ου υπογείου; Δεν είναι μυθιστόρημα επιστημονικής φαντασίας ούτε αισθηματολογίας. Είναι ένα ονειρικό όραμα (dream vision) ή μια ονειρική αλληγορία (dream allegory) όπου ο αφηγητής οραματίζεται τα γεγονότα που θα αφηγηθεί και τ’ όραμά του είναι ακριβώς αυτή η αφήγηση. Μέσα σ’ ένα περίεργο μείγμα στρωτής αφήγησης και υπερ-πραγματικότητας που τρέχει με την ταχύτητα της κάμερας, σε σθεναρή αντιπαλότητα μάλιστα με το «stream of consciousness», το μυθιστόρημα ενσαρκώνει τη σχέση συνειδητού και ασύνειδου. Υπερβάσεις της λογικής, παραδοξολογίες, παρωδιακή διαστρέβλωση λογοτεχνικών κλισέ αλλά και αντίστοιχη κατάχρησή τους δημιουργούν ένα γοητευτικό παιχνίδι ανάμεσα στο εμπρόθετο και το τυχαίο, και ποικίλους συμβολισμούς, που μετατρέπουν την αφήγηση σε αλληγορία. Όπως συμβαίνει και στους πλατωνικούς διαλόγους, ο συγγραφέας-αφηγητής αποκωδικοποιεί προγραμματικά, μέσα από «αθώα» υποσχόλια-παρεκβάσεις, αυτό τον κόσμο της «ονειροπόλησης» μπαινοβγαίνοντας, με παιδική φυσικότητα, απ’ την ίδια του την αφήγηση· εδώ, με μια πολιτική θέση αντι-ρητορική και ιδωμένη απ’ την ανάποδη (η τέχνη από τα κάτω). Δεν είναι εδώ η ονειροπόληση αποφυγή μα ρεαλιστική αντιμετώπιση του κόσμου και η ερωτική επιθυμία είναι απλώς το κίνητρο για ό,τι συνιστά στην ουσία την κοινωνικοπολιτική διάστασή του.

Ζούμε μια ερωτική περιπέτεια στη γνώριμή μας Αθήνα, που θα μπορούσε όμως επίφοβα να μετατραπεί σε κάποια αφρικανική αποικία. Όπως κάθε σκοτεινό παραμύθι, το 13ο υπόγειο, με το στοιχείο της αγωνίας που οφείλεται κυρίως στην πλοκή του, διατηρεί στη θέση του τέλους τον μεγάλο άγνωστο Χ. Το 13ο υπόγειο είναι η προφητεία ενός μελωδικά δοσμένου εφιάλτη.

Διαβάζοντας το 13ο υπόγειο ανάποδα

Ένας καφκικός ήρωας μεταμορφωμένος σε κατσαρίδα, αν μιλάμε για τον Πέτρο, μονάχα που ο δεύτερος ντύνεται γυναίκα.

Η γυμνή κοπέλα στον γνωστό πίνακα του Νταλί Dream caused by the Flight of a Bee around a Pomegranate, όπου τ’ όνειρο γεννάει μια μέλισσα, όταν τσιμπάει ένα ρόδι, αν μιλάμε για την Αργυρένια.

Στη θέση των τίγρεων, στον ίδιο πίνακα, τοποθετούμε όλα τα ζωόμορφα πλάσματα της οργουελικής Φάρμας των ζώων (και όσο διαβάζουμε, τα ανθρωπόμορφα κουνέλια της Inland Empire του Ντέιβιντ Λιντς). Αυτά ωθούν σαν ναρκωτικό τον ήρωα (όχι όμως και την ηρωίδα, γιατί;) στην εξέγερση.

Φαινομενικά μία άνευ όρων διεκδίκηση «της Παραδείσου», της Γυναίκας. Στην πορεία, μια πνευματική ανταρσία. Εναντίον όσων τώρα μας θρέφουν —το χρήμα και η κατανάλωση και ο ύπνος— που στο μέλλον θα γυρίσουν, σε μας πάλι, μπούμερανγκ.

Ο εχθρός της τέχνης

Η «Νέα Ζωή» συγκεντρώνεται στο τερατώδες πρόσωπο της εταιρείας New Bios που πίσω απ’ το λαμπερό της χαμόγελο, στρατολόγο όπως οι διαφημίσεις, επιβάλλει ολοκληρωτικούς νόμους μέσω συμβολέων (τη σύγχρονη ύπουλη μορφή παγίδευσης). Άλλοι υπογράφουν από οικονομική δυσπραγία (π.χ. οι νέοι των 700 ευρώ, όπως ο Πέτρος), άλλοι από αστοχασιά (οι παρασυρόμενοι από τον «χρυσό»), άλλοι διά της βίας (Αργυρένια). Πρόκειται για φαύλο κύκλο: Οι άνθρωποι κατεβαίνουν τιμωρημένοι ορόφους, ανάλογα με το επίπεδο συμμόρφωσής τους στους κανόνες, ή αναλώνονται σ’ ένα αιμοβόρο ανθρωποκυνηγητό, τύπου ταινιών Κουέντιν Ταραντίνο. Το «13ο υπόγειο», ένα καταγώγιο σεξουαλικών οργίων, δεν είναι το χειρότερο σενάριο καταδυνάστευσης (ίσως και να ’ναι για μια γυναίκα), παρότι εκεί βρίσκεται εγκλωβισμένη η Αργυρένια και εκεί παλεύει να εισέλθει ο Πέτρος για να την απελευθερώσει. Στην πραγματικότητα βρίσκεται πολλά σκαλοπάτια πιο πάνω απ’ τον χειρότερο εφιάλτη μας. Όσο η εταιρεία εξαπλώνεται οριζόντια τόσο πιο βαθιά σκάβει τα θεμέλιά της, τόσα πιο πολλά πρόσωπα τάσσει στον μαρτυρικό της τροχό και τόσο πιο πυκνά χτίζει τις ράγες-«σκουλήκια» του κάτω κόσμου. Και τότε ο κλοιός γίνεται όπιο και λήθη.  

Το ότι υπάρχει μια πραγματικότητα που δεν σχετίζεται με την επιλογή, το ότι η φυγή σταδιακά μετατρέπεται σε ανώφελη ουτοπία είναι τα ζητήματα που απασχολούν κυρίως το 13ο υπόγειο. Μπορεί οι ήρωες του μυθιστορήματος να φέρουν όλα τα χαρακτηριστικά αντι-ηρώων μαύρης κωμωδίας, ωστόσο οι πράξεις ή η μοίρα τους τούς εξυψώνουν. Τα δύο τελευταία κεφάλαια του μυθιστορήματος («Μείον Δώδεκα» και «Μείον Δεκατρία») ξεκλειδώνουν το 13ο υπόγειο. Χαρίζουν τον υπαρξιακό ίλιγγο και το στοχαστικό βάθος που προϋποθέτει μια πνευματική ανταρσία. Το ευφυές εύρημα του αρνητικού προσήμου στους αριθμούς των κεφαλαίων υπονοεί μια γόνιμη μετάβαση απ’ το αρνητικό στο θετικό.     

Το -100 υπόγειο

Στο απροσπέλαστο βάθος του ορόφου -100, όπου ο Πέτρος επιλέγει τελικά να καταδυθεί, βρίσκεται η «σκοτεινή πλευρά του εαυτού του», η «σκοτεινή πλευρά του καθενός», εκεί λοιπόν σιγοβράζει η ανθρώπινη αφύπνιση. Εκεί το συνειδητό και το ασύνειδο συγχωνεύονται πλήρως και σ’ εκείνο ακριβώς το σημείο είναι που μπορεί κάποιος να ξεκινήσει να διαβάζει το μυθιστόρημα απ’ την αρχή.

 

Η παραπάνω βιβλιοανάγνωση δημοσιεύτηκε στο μηνιαίο περιοδικό για το βιβλίο Index (τεύχος 31, Μάιος ‘09)