Ετικέτες

,

glykia180Ο Αντώνης Γεωργίου, με τη συλλογή δεκαπέντε διηγημάτων του, Γλυκιά Bloody Life, κάνει το ντεπούτο του στον πεζό λόγο επιδεικνύοντας μια έμφυτη μαεστρία, αυτή του συγγραφέα-πρωτάρη. Σαν εκσκαφέας ετερόκλιτων εμπειριών μαζεύει αδιακρίτως, χωρίς ιδεολογικές και αξιολογικές διαβαθμίσεις, πρωτογενείς ύλες από την κοινωνικοπολιτική πραγματικότητα του τόπου του, ως δόκιμες ύλες αισθητικής μετουσίωσης. Έχοντας ένα «τι» στη διάθεσή του μεταβαίνει απευθείας στο «πώς», στον τρόπο που θα καταστήσει την ιδιομορφία της ζωής των κύπριων ηρώων του προσεγγίσιμη, και μάλιστα ενδιαφέρουσα, στα μάτια ενός ελλαδίτη αναγνώστη.        

Αραδιάζει λοιπόν διάφορα ζητήματα, απηχήσεις της σύγχρονης κυπριακής πραγματικότητας στο μάκρος της γλυκόπικρης Ιστορίας της. Στα διηγήματά του παρελαύνουν, σάμπως αβασάνιστα και αβίαστα, όλα μαζί: οι μνήμες της αγγλικής και τουρκικής κατοχής, τα μετα-τραυματικά κληροδοτήματά της, ο νόστος, οι χήρες των προσφύγων και τα ορφανά, η μοναξιά πάσης ηλικίας, οι αποτυχημένοι έρωτες και ο μη εκτονωμένος σεξουαλισμός, τα κοινωνικά ταμπού και ο ρατσισμός, η ενσωμάτωση των μεταναστών -και κυρίως μεταναστριών «καλλιτέχνιδων»- από τη Ρωσία, γενικά, το ψυχολογικό κενό μιας επίπλαστης οικονομικής και πολιτισμικής ανάπτυξης. Τα θέματα αυτά παρουσιάζονται όμως σαν σπαράγματα εμπειριών, τα μαθαίνουμε μέσα από την πορεία αυτοσυνειδησίας -σε μονόλογο τις πιο πολλές φορές- των ηρώων. Γιατί υπάρχουν πολλές αλήθειες στις ιστορίες αυτές, αλήθειες που συναιρούνται σε μία, στην αλήθεια της «ύπαρξης» έναντι της αλήθειας τού «είναι».

Για το λόγο αυτό, στα διηγήματα αποκτούν ζωή ποικίλοι ήρωες. Οι μεγαλύτεροι σε ηλικία, καθώς αναθυμούνται, κάποτε με πλήρη γνώση των γεγονότων της Ιστορίας και κάποτε με μια ημιμάθεια φορτισμένη από κάποιο ασαφές ένστικτο ως προς τις ηθικές αξίες, είναι σύγχρονοι ήρωες με παλιομοδίτικες αντιλήψεις, τόσο σύγχρονοι όσο προσπαθούν να συνταυτίσουν το παρόν με το παρελθόν τους, παρουσιάζοντας τα συμπτώματα μιας εσωτερικής σύγχυσης, ασυνειδητοποίητης μάλλον, από τις απότομες αλλαγές που υφίστανται στον τρόπο ζωής τους. Μονολογούν, ο λόγος τους ρέει ελαφρώς δυσνόητα, σαν σε παραλήρημα, και ο αναγνώστης παρακολουθεί δυο-τρεις ιστορίες να συμπλέκονται, με αφορμή κάποιον τυχαίο συνειρμό. Ο πόνος της Λουθ Μαρία σε λατινοαμερικάνικη τηλεοπτική σειρά, φερ’ ειπείν, αντικατοπτρίζει για την ηρωίδα τού πρώτου διηγήματος τον πόνο της ορφάνιας της τον καιρό της αγγλικής κατοχής. Οι μεγαλύτεροι ήρωες ζουν χωρίς να καταλαβαίνουν και πολλά από τη σύγχρονη κοινωνία, σε ορισμένες περιπτώσεις όμως φέρουν και αντιλήψεις προοδευτικότερες από εκείνες των νεοτέρων.

Οι νεότεροι ήρωες, κάπου στα 30-45, μοιάζουν εγκλωβισμένοι σε ένα χωροχρόνο που τους παρέχει τη δυνατότητα μόνο για ψευδαισθήσεις, μια που τα οράματά τους είναι μεγαλύτερα από τις δυνατότητες που τους προσφέρει ο τόπος τους: «είναι και ο τόπος μας μικρός, οι πόλεις μας επαρχιώτικες και τα όνειρα θέλουν πεδιάδες και ατελείωτους δρόμους, ουρανοξύστες […] είναι και η θάλασσα βέβαια αλλά αυτή τη γεμίσαμε τουρίστες». Πνίγονται μέσα στα θέλω τους, αν ζούσαν στο Χόλιγουντ σίγουρα θα ήσαν μοντέλα ή ηθοποιοί!, ενώ όσοι είχαν την ευκαιρία να ταξιδέψουν, φαίνεται πως ταξίδεψαν σε χώρες που η εποχή, ή το κόμμα, προδιέγραψαν: στην «bloody» Αγγλία, στην οποία η Κύπρος διετέλεσε αποικία, και στη Ρωσία, όπου πολλοί αριστεροί σπούδαζαν με υποτροφία κατά τη δεκαετία του 1990. Τα ταξίδια αυτά μάλλον περιόρισαν το βαθμό ευτυχίας των ηρώων, είτε γιατί μέσα από αυτά μεγάλωσαν απότομα και τραυματικά, καθώς γνώρισαν τις σκοτεινές πτυχές της ζωής, είτε γιατί ο ξενιτεμός τους κατέστη με την επιστροφή τους στοιχειό της μνήμης, ανολοκλήρωτο όνειρο σε μια χούφτα γη.

Άλλοι, οι άνδρες συνήθως, που δε γνώρισαν τίποτα συνταρακτικό άλλο από τη ζωή των άλλων, περνούν την ώρα τους στη φαντασίωση ερωτικών περιπτύξεων, τις οποίες ουσιαστικά είναι ανήμποροι να γευθούν. Ενώ κάποιοι, με ομοφυλοφιλικές σεξουαλικές κατευθύνσεις, ασφυκτιούν μέσα στην αδυναμία τους να ζήσουν ελεύθερα μιαν αγάπη με συνέχεια. Το θέμα είναι βέβαια η αγάπη -που απουσιάζει-, οι γυναίκες, παρότι πιο τολμηρές στις διεκδικήσεις τους, υποφέρουν από τη μάστιγα των κοινωνικών διακρίσεων. Και φαίνεται πως ο ρατσισμός (ως προς την καταγωγή, τις ηλικιακές διαφορές ή τη σεξουαλική ταυτότητα) αποτελεί ένα από τα ψεγάδια μιας κατ’ επίφαση σύγχρονης κοινωνίας: εκεί όπου η αγάπη παρουσιάζεται εφικτή τεμαχίζεται στο τραπέζι κοινωνικών επικρίσεων και, έτσι, καταργείται. Σε σχέση με τους μεγαλύτερους ήρωες, οι νεότεροι φαίνεται να αντιλαμβάνονται καλύτερα την πραγματικότητα, υποφέρουν τουλάχιστον συνειδητά, απλώς δε βρίσκουν διέξοδο.   

Τα διηγήματα του Αντώνη Γεωργίου, αν και με έντονα ηθογραφικά στοιχεία, είναι κοινωνικοψυχολογικά. Ιχνηλατούν τις συνέπειες της πολιτικής Ιστορίας της Κύπρου στην κοινωνία και, κατ’ επέκταση, τις πιέσεις μιας κλειστοφοβικής κοινότητας στη ζωή των ηρώων. Η ζωή του καθενός ήρωα είναι διάστικτη από ποικίλα ψυχολογικά συμπλέγματα, τα οποία ο καθένας παλεύει να αντιπαρέλθει με τον τρόπο του, με κοινό παρονομαστή τις δυνατότητες στη χρήση της ομιλίας. Η γλώσσα αποτελεί βασικό εργαλείο της σκέψης των ηρώων· χωρίς την ιδιοτυπία της κυπριακής διαλέκτου -η διάλεκτος παραλλάζει ανά ήρωα, οπότε έχουμε πολλές «γλώσσες-διαλέκτους»- οι ήρωές του δε θα μπορέσουν να εκφραστούν ελεύθερα, αυθεντικά. 

Επειδή εκφράζονται όμως αυθεντικά, στον «ισολογισμό» των αληθειών τους, επιτυγχάνεται μια αίσθηση ρεαλισμού, μια ευλογοφάνεια στην παρουσίαση της πραγματικότητας γενικότερα. Ο Αντώνης Γεωργίου προσφέρει μια λογοτεχνική αντικειμενικότητα των υποκειμενικοτήτων, θεματολογικά και μορφολογικά. Ίσως έτσι εξηγείται το γεγονός πως, πού και πού, αν και γράφει στο τρίτο πρόσωπο, μοιάζει να βρίσκει μέσα από τους διαφορετικούς βασανισμένους ήρωές του τον εαυτό του.

Ο τίτλος του βιβλίου είναι εύστοχος: «Γλυκιά» είναι η ζωή, αλλά φέρει τις αμυχές μιας «αιματηρής» χώρας – αγγλικής αποικίας που θέλει διακαώς να απεγκλωβιστεί από τους περιορισμούς τής «δοτής» της ζωής ούτως ώστε να βρει τον εαυτό της. Ο τίτλος συναιρεί, βέβαια, τον πόνο του ανθρώπου και των πραγμάτων.

 

Η παραπάνω βιβλιοπαρουσίαση πρωτοδημοσιέυτηκε στα (δε)κατα, τεύχος 10.

Ο Αντώνης Γεωργίου τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Διηγήματος (Κύπρου) το 2007.

Advertisements