Ετικέτες

,

Έρωτας, επανάσταση και ενηλικίωση

21η Απριλίου. Τα τανκς κυριεύουν τους δρόμους της Αθήνας, κηρύσσεται απαγόρευση κυκλοφορίας μετά τις οκτώ το βράδυ, οι γραμμές τηλεφώνου κόβονται, οι συγκοινωνίες παραλύουν, πολιτικοί, καλλιτέχνες, καθηγητές, δημοσιογράφοι, διανοούμενοι συλλαμβάνονται. Τα μέλη μιας οικογένειας βρίσκονται σκορπισμένα αναζητώντας το ένα το άλλο μέσα στη νύχτα. Το επόμενο πρωί αποκαλύπτεται πως το πραξικόπημα έκαναν οι συνταγματάρχες του στρατού εν ονόματι της προστασίας της χώρας από την «κομμουνιστική βαρβαρότητα». Το ραδιόφωνο μεταδίδει στρατιωτικά εμβατήρια.

Η Νάταλι Μπακόπουλος συνθέτει ένα συναρπαστικό μυθιστόρημα για την τύχη των μελών μιας αριστερής οικογένειας κατά την περίοδο της επταετίας. Χρειάστηκαν συμπτωματικά επτά χρόνια να το ολοκληρώσει. Στο Πράσινο ακρογιάλι της πατρίδας η μοίρα της οικογένειας σφραγίζεται είτε από την ενοχική εξορία είτε από τον αντιδικτατορικό αγώνα καταδεικνύοντας όμως ότι, όποιο δρόμο κι αν ακολουθήσουν οι αντιφρονούντες, ο προσωπικός τους βίος θα ταυτιστεί κατ’ ανάγκη με τον πολιτικό, οι ιδιωτικές τους πράξεις με τις συλλογικές.

Οι ήρωες ερωτεύονται με το πάθος της πρώτης και τελευταίας φοράς και με πανομοιότυπο πάθος συμμετέχουν στα θερμά επεισόδια της ιστορίας. Ειδικά τα παιδιά, ειδικά οι κοπέλες, η Σοφία και η Άννα, βιώνουν μια τρομακτική, κρίνοντας εκ των υστέρων, ενηλικίωση, με κίνδυνο την ίδια τους τη ζωή. Η Σοφία διαφεύγει στο Παρίσι, η Άννα, φοιτήτρια, ζει με τη μητέρα της στην Αθήνα. Έχοντας βιώσει με τον αδερφό τους Τάκη τον αναπάντεχο θάνατο του πατέρα τους, υπεραναπληρώνοντας ωστόσο την ανδρική παρουσία με την ισχυρή προσωπικότητα του θείου τους Μιχάλη, προσωπογραφία του ποιητή Μιχάλη Κατσαρού, αποτελούν ένα εκπληκτικό παράδειγμα για το πώς πολιτικοποιούνται οι νέοι.

Η Μπακόπουλος επαληθεύει μυθοπλαστικά μια πραγματικότητα: ότι η αντίσταση χρειάζεται το ρομαντισμό της νεότητας και της ποίησης για να απαρνηθεί την ασφαλή κανονικοποίηση που επιβάλλουν οι δικτατορίες με τους «ανθρωποφύλακές» τους. Επιπλέον, μας θυμίζει πως ο ρόλος της ελληνικής οικογένειας δεν σχετίζεται με τη δημιουργία ασφυκτικών σχέσεων αίματος, αλλά με τη διαμόρφωση ενός ακλόνητου αξιακού συστήματος που δεν πρόκειται, υπό την τυραννία κανενός καθεστώτος, να θυσιάσει τις ανθρώπινες ελευθερίες. Τυχαίο δεν είναι που η μητέρα της Σοφίας, του Τάκη και της Άννας, η γιατρός Ελένη, η προστάτιδα πια της οικογένειας, δεν αντέχει, παρά την ωριμότητά της, να μείνει με τα χέρια σταυρωμένα: κρυφά και από τα παιδιά της, θεραπεύει σε ένα αυτοσχέδιο ιατρείο χτυπημένους αριστερούς. Μερικές φορές πάλι, η ψυχή αντιστέκεται κι αλλιώς. Αρκεί να τραγουδήσεις στους ασφαλίτες ένα λογοκριμένο τραγούδι, όπως έκανε στο βιβλίο ο Μιχάλης Κατσαρός, θείος του πατέρα της πρωτοεμφανιζόμενης με μυθιστόρημα Μπακόπουλος.

Η συγγραφέας χειρίζεται με ακρίβεια και μαεστρία τα ιστορικά γεγονότα, κατασκευάζοντας ένα αδιαίρετο πλέγμα πραγματικών και φανταστικών ιστοριών που πείθουν με την αληθοφάνειά τους μεταφέροντας τον αναγνώστη στην καρδιά της εποχής και στην ποικιλομορφία της ανθρώπινης ψυχοσύνθεσης. Η κηδεία του Γεωργίου Παπανδρέου και του Γιώργου Σεφέρη, τα βασανιστήρια, η λογοκρισία, η επέτειος της χούντας στο Καλλιμάρμαρο, οι παράνομες εκτρώσεις, οι κοινωνικές αντιλήψεις της εποχής, η φιλήσυχη ζωή κάποιας μερίδας Ελλήνων κατά την επταετία καθώς και άλλα μικρά,  χαρακτηριστικά της εποχής στοιχεία, χαρίζουν ιστορικό βάθος στη μυθοπλασία. Όπως ισχυρίζεται άλλωστε η Μπακόπουλος σε συνέντευξή της, «η λογοτεχνία αφορά τη συναισθηματική αλήθεια. Πρόκειται για τη δημιουργία μιας νέας αφήγησης, μιας νέας ιστορίας».

Τα ρίσκα πάντως που αναλαμβάνουν οι ήρωες μοιάζουν πραγματικά, και στο μυθιστόρημα αισθάνεται κανείς κάτι από την εναγώνια προσμονή ενός νουάρ. Το Πράσινο ακρογιάλι της πατρίδας, παρά τον όγκο του, διαβάζεται απνευστί.

Δημοσιευμένο στο περιοδικό (δε)κατα, τεύχος 30